Gặp được một sư thầy, Thầy bảo “con có tìm kiếm hạnh phúc thì đừng chỉ nghĩ đến niềm vui”. Làm gì có chuyện đó, trong hạnh phúc luôn có khổ đau, muộn phiền và ngược lại. Quan trọng là hiệu số hạnh phúc trừ đi khổ đau Dương là được.
Mình ngẫm thấy cũng đúng. Sao mà lúc nào cũng hạnh phúc được. Cũng chẳng có đích đến nào, suốt một hành trình cuộc đời, ráng hiệu số hạnh phúc nhiều hơn buồn đau là tạm ổn rồi. Không buồn thì sao cảm nhận được niềm vui.
Trong cái phép tính Hạnh phúc trừ đi Khổ đau đó, thì thôi cố gắng làm nhiều vế đầu. Mà sở dĩ có một thứ làm cho vế đầu thấp, hoặc cao ảo đó là khi con người chạy theo niềm hạnh phúc theo thước đo tiêu chuẩn sống của người khác chứ không phải cho chính mình. Điều này cũng hết sức bình thường, nhỏ thì áp lực cha mẹ, lớn lên chút áp lực thầy cô bè bạn, lớn chút nữa áp lực xã hội, đồng nghiệp, sếp, lớn chút nữa áp lực gia đình nhỏ, gia đình lớn v.v… Con người là động vật xã hội, muốn hết áp lực chỉ có tách biệt khỏi xã hội. Còn sống trong xã hội, thì tức là còn chịu sự liên đới giữa các áp lực, các ý muốn của người khác. Đôi khi ta không cảm thấy thật sự happy, nhưng vì còn mắc kẹt trong cái mớ bòng bong xã hội ấy. Thế nào mới là hạnh phúc cho chính ta, thì chỉ có ta mới biết được.
Mà muốn biết vậy thì phải là chính mình, phải hiểu chính mình. Nhà tâm lý học Carl Jung gọi đây là quá trình individuation, tức là hành trình trở về chính mình, là một hành trình gỡ bỏ các thứ đã đắp lên ta, gỡ cái mặt nạ (persona) vốn đã định hình nên con người ta bấy lâu nay. Tư tưởng Jung có một ý rất thấm: khi nhìn ra ngoài, bạn mơ mộng, nhưng khi nhìn vào bên trong, bạn thức tỉnh. Các cuộc khủng hoảng hiện sinh, hay khủng hoảng tuổi trung niên cũng hay bắt đầu từ đây. Sau một thời gian tích tụ, bồi đắp cho bản thân thì thường bắt đầu con người ta cảm thấy quá tải, và nếu đó là sự bồi đắp chệch xa khỏi giá trị sâu bên trong thì tự bản thân con người sẽ phản kháng.
Đó là lý do thường xảy ra những cú lật, chuyển biến ở tuổi trung niên. Có người đột nhiên bỏ việc, có người thay đổi hoàn toàn sang phiên bản khác v.v… Đơn giản chỉ là hành trình trở về là chính mình. Có đôi khi, hạnh phúc chỉ đơn giản là được là chính mình. Biết mình là gì thì khó, nhưng biết mình không là gì có khi dễ hơn. Đó là lý do con người cần trưởng thành. Quá trình trưởng thành là quá trình bồi đắp đầy rẫy các thứ không là mình, tích tụ dần quá tải rồi tự mình sẽ biết mà gỡ bỏ khỏi cơ thể chính mình. MH
